Wilt u meer zoekingangen? Ga dan naar de website van STCN

Uitgelicht: enkele topstukken

De spelonk van StrozziZeelands chronyk almanachZeeuwse oudheden opnieuw onthuldProeve van minnezangen en idyllenBilderdijk onder de hamerSeinvlaggen aan boord van 's lands vlootEen heldendicht op prins MauritsHet 'verlaten' van de Filips II na tweehonderd jaar herdachtJames CookKort begrip der waereld-historie voor de jeugdCatalogus plantarum horti Ulenpassiani

Proeve van minnezangen en idyllen

in 3 delen, door H. Tollens C.Z., 1800-1805

Hendrik Tollens Cz. werd in de eerste helft van de negentiende eeuw beschouwd als Nêerlands volksdichter par excellence. Zijn hoofdthema's waren de familie in enge zin (het gezinsleven) en in brede zin (het vaderland). Symbool voor zijn werken werden dichtregels als 'Triomf, triomf, heft aan den luit, / Het eerste tandje dat is uit' en 'Wien Nêerlands bloed door d'aderen vloeit / Van vreemde smetten vrij'. Dat laatste gedicht was in de negentiende eeuw zelfs enige tijd ons volkslied.

Ontdeugend
Maar Tollens was niet altijd zo braaf. In 1800 verscheen zijn tweede dichtbundel, 'Proeve van minnezangen en idyllen', die ronduit ondeugend was. Tollens, net 20 geworden en in liefde ontbrand voor de toneelspeelster Gerbranda Catharina Rivier, moest ergens heen met zijn erotische gevoelens en vertrouwde ze toe aan het papier. In hetzelfde jaar nog trouwde hij overigens, tegen de zin van zijn vader, met zijn geliefde. Het huwelijk was zeer gelukkig en er werden uiteindelijk twaalf kinderen geboren. Zijn erotische gedichten behoren misschien wel tot Tollens' beste werk.

Het eerste deel van de 'Proeve van minnezangen en idyllen' droeg hij op aan zijn beminde. De gedichten zijn soms scabreus, soms ondeugend en laten weinig te raden over. Ze zullen zeker een blos op de wangen van mevrouw Tollens hebben veroorzaakt en niet alleen bij haar. Geen wonder dat er in een tijdsbestek van vijf jaar, drie bundels verschenen. De gezapigheid had zowel bij het lieve vaderland als bij de dichter Tollens overduidelijk nog niet toegeslagen. Bij wijze van 'Proeve' enkele regeltjes gewijd aan de boezem van zijn geliefde.

De Rozenknopjes

[...]
Ik roem 't betoovrend knopje op Chloées malsche borst.
Roemt, blanke heuveltjes, de wondre kracht geschonken
Dat gy de liefde zelfs in liefde kunt ontvonken!
Op 't knopje dat gy torscht.

Kusch, dartle zefir, wuft van zin!
Den knop des trotschen steels in wulpsche drift ontstoken;
Boet uwen snoeplust vry; ik kusch door tedre min
't Aanbidlyk rozenknopje op Chloées borst ontloken.
[...]

En zo mijmert de jonge Hendrik lustig voort.

Toen in de jaren vijftig van de negentiende eeuw Tollens Volledige werken verschenen, werden deze erotische gedichten niet opgenomen. Zoals over veel van zijn poëzie had Tollens spijt ze ooit gepubliceerd te hebben.

H. Tollens, C.Z., Proeve van minnezangen en idyllen
Amsterdam bij Pieter Johannes Uylenbroek. 1800
Meer details over dit boek...